Mantar Hastalığı İzmir: Deri, Ayak, Saç ve Tırnak Mantarı

Mantar hastalığı nedir?

Halk arasında “mantar” adı, derinin, saçın veya tırnağın farklı mantar türleriyle gelişen enfeksiyonları için kullanılır. Dermatofitlerin oluşturduğu enfeksiyonlara tinea denir. Tinea pedis ayak, tinea cruris kasık, tinea corporis gövde ve uzuvlar, tinea capitis saçlı deri, onikomikoz ise tırnak enfeksiyonunu ifade eder.

Candida ve Malassezia gibi mayalar da deride hastalık oluşturabilir; ancak bunların yerleşimi, görünümü ve tedavisi klasik dermatofit enfeksiyonlarıyla aynı değildir. Örneğin seboreik dermatit, normal deri florasındaki Malassezia ile ilişkili olsa da dışarıdan bulaşan klasik bir cilt mantarı değildir.

Mantar enfeksiyonlarının sık görülen türleri

Nemli kıvrım bölgelerindeki parlak kırmızı döküntü Candida ile; gövde ve boyundaki ince kepekli açık-koyu lekeler pityriasis versicolor ile ilişkili olabilir. Bunlar da mantar grubunda değerlendirilse de bulaş özellikleri ve tedavileri dermatofit enfeksiyonlarından farklıdır.

Mantar belirtileri nelerdir?

Belirtiler tutulan bölgeye göre değişir. Kaşıntı sık görülür ancak şart değildir. Kenardan genişleme, ince pullanma, parmak arası çatlak, tek taraflı el tutulumu, kırık saçlar veya tırnak altında ufalanan kalınlık mantarı düşündürebilir.

Yüzde, kasıkta veya kıvrım bölgesinde görünüm daha az tipik olabilir. Daha önce kortizonlu krem kullanılmışsa sınırlar silikleşebilir, kızarıklık azalırken enfeksiyon genişleyebilir. Bu nedenle yalnız fotoğrafa veya kaşıntıya bakılarak kesin mantar tanısı konmamalıdır.

Mantar nasıl bulaşır, kimlerde daha sık görülür?

Dermatofitler enfekte insan veya hayvanın derisi ve kıllarından; ortak havlu, terlik, ayakkabı, tarak, tırnak makası ve spor ekipmanından; soyunma odası veya ortak duş gibi nemli yüzeylerden geçebilir. Aynı kişinin ayağındaki mantar elle kaşınarak kasık, el veya tırnağa da taşınabilir.

Mantar enfeksiyonu yalnız “temizlik eksikliğinden” oluşmaz. Temiz ve aktif kişilerde de spor, terleme, meslek, ayakkabı yapısı veya enfekte bir temas nedeniyle gelişebilir. Utanmak yerine kaynağı ve tekrar riskini belirlemek daha yararlıdır.

Mantar hangi hastalıklarla karışabilir?

Özellikle tırnakta yaşa, ayakkabı basısına, travmaya, sedefe veya liken planusa bağlı değişiklikler mantarı taklit edebilir. Tedavisi aylar sürebilen sistemik bir ilaca başlamadan önce tanının mümkün olduğunca doğrulanması önemlidir.

Mantar tanısı ve mantar testi nasıl yapılır?

Dermatolojik değerlendirmede lezyonun yeri, kenar yapısı, dağılımı, kullanılan kremler, temas öyküsü ve eşlik eden tırnak-saç bulguları birlikte incelenir. Tipik ve sınırlı bazı deri enfeksiyonlarında klinik muayene yeterli olabilir. Atipik, tekrarlayan, yaygın, tedaviye dirençli veya saç-tırnak tutulumlu olgularda örnek alınması tanıyı güçlendirir.

Örnek alınacak alana yakın zamanda sürülen antifungal veya kortizonlu ürünler sonucu etkileyebilir. Kullandığınız kremleri, tabletleri ve ne kadar süre uyguladığınızı muayenede bildirmeniz yararlıdır; reçeteli ilacı test amacıyla kendi kararınızla kesmeyin.

Mantar tedavisi nasıl planlanır?

Tedavinin şekli enfeksiyonun yerine, yaygınlığına, etkenine, yaşa, gebelik durumuna, eşlik eden hastalıklara ve kullanılan ilaçlara göre belirlenir. Bir bölgede etkili olan krem saçlı deri veya tırnakta yeterli olmayabilir. Tedavi erken kesildiğinde görünüm düzelmiş olsa bile canlı mantar kalabilir ve nüks gelişebilir.

Tırnak Mantarı Lazer Tedavisinin Yeri Nedir?

Tırnak mantarında lazer, bazı merkezlerde seçilmiş olgularda yardımcı yöntem olarak değerlendirilebilir; ancak doğru tanının, topikal veya sistemik antifungal tedavilerin yerini otomatik olarak tutmaz. Lazerle ilgili çalışmalar farklı cihaz ve protokoller kullandığı için sonuçlar tek bir standart tedavi şeması gibi yorumlanmamalıdır.

Tırnak kalınlaşması, sararma veya şekil bozukluğu yalnız mantara bağlı olmayabilir. Bu nedenle “lazerle tırnak mantarı tedavisi” düşünülmeden önce onikomikoz tanısının klinik muayene ve gerektiğinde mantar incelemesiyle doğrulanması önemlidir. Yöntem seçimi tırnak sayısı, tutulum oranı, eşlik eden hastalıklar, ilaç kullanımı ve önceki tedavilere göre yapılır.

Saçlı deri ve tırnak mantarında neden farklı yaklaşım gerekir?

Kortizonlu krem mantarı neden kötüleştirebilir?

Topikal kortikosteroid kızarıklık ve kaşıntıyı kısa süre bastırabilir; ancak mantarı öldürmez. Tanı konmadan tek başına veya uygunsuz bir kombinasyon kremi içinde kullanıldığında enfeksiyon genişleyebilir, sınırları silikleşebilir ve sivilce benzeri kabarıklıklar gelişebilir. Bu değiştirilmiş görünüme tinea inkognito denir.

Steroid kullanılmış olması tedavinin mümkün olmadığı anlamına gelmez; fakat tanı ve süre yeniden değerlendirilmelidir. Özellikle yüz, kasık ve çocuklarda güçlü steroidlerin kontrolsüz kullanımı cilt incelmesi, çatlak, damar belirginleşmesi ve renk değişikliği gibi ek sorunlar oluşturabilir.

Mantarın tekrarlamasını ve bulaşmasını azaltma

• Duş ve terleme sonrası parmak araları ve cilt kıvrımlarını iyice, tahriş etmeden kurulayın.
• Çorapları günlük değiştirin; teri uzaklaştıran, ayağı sıkmayan ayakkabıları dönüşümlü kullanın.
• Ortak duş, havuz çevresi ve soyunma odasında kişisel terlik kullanın.
• Havlu, çorap, ayakkabı, tarak, tırnak makası ve tıraş malzemesi paylaşmayın.
• Tedaviden sonra ellerinizi yıkayın; aynı havluyla önce enfekte alanı sonra başka bölgeyi kurulamayın.
• Ayak mantarı ile tırnak mantarı birlikteyse iki odağın da değerlendirilmesini sağlayın.
• Spor kıyafetlerini kullanım sonrası yıkayın; ıslak mayo veya terli giysiyle uzun süre kalmayın.
• Evcil hayvanda tüy kaybı ve pullu alan varsa veteriner değerlendirmesi yaptırın.
• Tedaviyi görünüm düzelir düzelmez değil, önerilen sürede tamamlayın.

Ayakkabının tamamını çamaşır suyu veya tahriş edici kimyasallarla temizlemek cilt ve malzeme için zararlı olabilir. Ayakkabı bakımı, çorap yıkama ve varsa antifungal ürün seçimi kişisel duruma göre planlanmalıdır.

Ne zaman dermatoloji muayenesi gerekir?

Döküntünün mantar olduğundan emin değilseniz; yüz, saçlı deri, sakal veya tırnak tutulmuşsa; lezyon genişliyor ya da doğru kullanıldığı düşünülen tedaviye yanıt vermiyorsa muayene planlanmalıdır. Tekrarlayan enfeksiyonlarda ayağın, tırnakların ve diğer olası odakların birlikte incelenmesi önemlidir.

Diyabet, dolaşım bozukluğu veya bağışıklık baskılanması olan kişide ayakta çatlak, yara, şişlik ya da hızla artan kızarıklık bekletilmemelidir. Ateş, şiddetli ağrı, kötü kokulu akıntı, hızla yayılan sıcak kızarıklık veya çocukta kerion görünümü daha erken değerlendirme gerektirir.