Dermato-onkoloji • İzmir
Deri kanseri tek bir hastalık değildir; bazal hücreli karsinom, skuamöz hücreli karsinom ve melanom farklı hücrelerden gelişir ve farklı davranır. İyileşmeyen yara, kendiliğinden kanayan kabarıklık, kalınlaşan pullu alan veya değişen bir ben erken değerlendirilmelidir. Kesin tanı çoğu zaman biyopsi ve patolojiyle konur.
- İyileşmeyen yara
- Dermoskopik inceleme
- Biyopsi ve patoloji
- Risk temelli takip
Deri kanseri nedir?
Deri kanseri, cildi oluşturan hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıdır. Ultraviyole ışınları önemli bir etkendir; ancak tüm deri kanserleri yalnız güneş gören bölgelerde gelişmez. Ayak tabanı, tırnak altı, genital bölge ve önceden yara veya skar bulunan alanlar dahil derinin her yeri etkilenebilir.
Erken evrede bir lezyon yalnız küçük bir kabuk, pütür, pembe leke veya ben değişikliği gibi görünebilir ve ağrısız olabilir. Bu nedenle “ağrımıyor, önemli değildir” düşüncesi yanıltıcıdır. Deri yüzeyinde görülmesi erken fark edilme olanağı sağlar; kesin ayrım ise fotoğrafla değil, dermatolojik değerlendirmeyle yapılır.
Başlıca deri kanseri türleri
Bazal hücreli karsinom (BHK)
İnci parlaklığında kabarıklık, ince damarlar, iyileşip yeniden açılan yara veya skar benzeri plak şeklinde olabilir. Uzak yayılımı nadirdir; tedavisiz kaldığında derine büyüyüp çevre dokuya zarar verebilir.
Skuamöz hücreli karsinom (SHK)
Kaba-pullu plak, sert kubbe biçimli kabarıklık, boynuzsu oluşum veya iyileşmeyen yara gibi görünebilir. Bazı alt tip ve yerleşimlerde lenf düğümüne yayılma riski artar.
Melanom
Pigment hücrelerinden gelişir ve erken dönemde yayılma potansiyeli taşır. Yeni veya değişen ben, çevresindekilerden farklı “çirkin ördek yavrusu” lezyonu ya da tırnak altında renk bandı olabilir.
Merkel hücreli karsinom, dermatofibrosarkoma protuberans, sebase karsinom ve deri lenfomaları daha nadirdir. Hızlı büyüyen mor-kırmızı bir nodül veya alışılmadık kalıcı lezyon da değerlendirilmelidir.
Deri kanserinin uyarı işaretleri nelerdir?
Ben dışı lezyonlarda
- Dört haftadan uzun süren veya iyileşip yeniden açılan yara
- Kendiliğinden kanayan, kabuklanan ya da büyüyen kabarıklık
- İnci gibi parlak veya yarı saydam pembe nodül
- Kaba, pullu, kalınlaşan veya dokunmakla hassas alan
- Skar benzeri beyaz, sarımsı veya sert plak
- Hızla büyüyen, ağrılı veya boynuzsu oluşum
Pigmentli lezyonlarda
- Asimetri ve düzensiz sınır
- Birden fazla renk veya renk kaybı
- Boyut, şekil, renk ya da yüzey değişikliği
- Diğer benlerden belirgin farklı görünüm
- Yeni kaşıntı, kanama, kabuk veya sertleşme
- Avuç, taban veya tırnak altında yeni koyu alan
Deri kanseri riskini artırabilen etkenler
- Tekrarlayan güneş yanıkları, yoğun aralıklı veya yaşam boyu biriken UV maruziyeti
- Solaryum kullanımı ve korunmasız açık hava çalışması
- Açık cilt, kolay yanma, çillenme; ancak koyu cilt tonunda da risk vardır
- Çok sayıda veya atipik ben ve kişisel/ailevi melanom öyküsü
- Daha önce deri kanseri veya aktinik keratoz tanısı
- Organ nakli, hematolojik hastalık veya bağışıklığı baskılayan ilaç
- İyileşmeyen kronik yara, yanık izi, radyasyon alanı veya arsenik gibi bazı kimyasallar
- Bazı kalıtsal sendromlar ve ileri yaş
Risk faktörü olmaması deri kanserini dışlamaz; çok sayıda risk faktörü bulunması da mutlaka kanser gelişeceği anlamına gelmez. Muayene sıklığı kişisel risk ve önceki patolojiye göre belirlenir.
Deri kanseri şüphesinde muayene nasıl yapılır?
Önce lezyonun ne zaman ortaya çıktığı, nasıl değiştiği, kanama ve iyileşme öyküsü, güneş maruziyeti, önceki deri kanserleri ve aile öyküsü sorgulanır. Tüm cilt veya riskli alanlar uygun ışıkta incelenir. Dermoskopi, yüzeyi büyüterek gözle seçilemeyen pigment ve damar yapılarını gösterir; tanısal doğruluğu artırır ama patolojinin yerini tutmaz.
Lezyonun boyutu, sınırı, rengi, yüzeyi, sertliği, yerleşimi ve çevre doku değerlendirilir.
Pigment ağı, damar örüntüsü ve diğer yapılar klinik görünümle birlikte yorumlanır.
Seçilmiş hastalarda klinik fotoğraf, dijital dermoskopi veya vücut haritalama değişimi izlemeye yardım eder.
Şüphe düzeyine ve lezyonun yerine göre tamamının çıkarılması veya uygun bölümden örnek alınması planlanır.
Deri biyopsisi ve patoloji neden önemlidir?
Deri biyopsisi, şüpheli dokunun tamamının veya bir kısmının lokal anestezi altında alınarak mikroskopla incelenmesidir. Yöntem lezyonun melanom şüphesi, büyüklüğü, derinliği ve anatomik yerine göre seçilir. Patoloji; kanser tipini, alt tipini, kalınlık/derinlik ve sınır özelliklerini ortaya koyarak sonraki tedaviyi yönlendirir.
Deri kanseri tedavisi nasıl seçilir?
Tedavi kanserin türü, çapı, derinliği, sınırları, yerleşimi, nüks durumu, sinir çevresi tutulumu, kişinin yaşı ve genel sağlığına göre planlanır. Aynı tanı adı altında bile düşük ve yüksek riskli tümörlerin yaklaşımı farklı olabilir.
Cerrahi çıkarma
Tümör uygun güvenlik sınırıyla çıkarılır ve patolojide sınırlar incelenir. Birçok BHK ve SHK için temel tedavidir.
Mohs mikrocerrahisi
Yüz gibi doku korumanın önemli olduğu, sınırı belirsiz, tekrarlayan veya yüksek riskli seçilmiş tümörlerde katmanların işlem sırasında kontrol edildiği yöntemdir.
Yüzeysel tedaviler
Küretaj-elektrodesikasyon, kriyoterapi, fotodinamik tedavi veya topikal ilaçlar yalnız uygun, yüzeysel ve düşük riskli seçilmiş lezyonlarda kullanılabilir.
İleri hastalık tedavileri
Radyoterapi, hedefe yönelik ilaçlar veya immünoterapi; cerrahiye uygun olmayan ya da ileri evre hastalıkta multidisipliner kurulca değerlendirilir.
Tedavinin estetik sonucu kadar onkolojik güvenliği önemlidir. “İzsiz” işlem garantisi verilemez; kesi planı, kapatma yöntemi ve iyileşme kişinin lezyonuna göre konuşulur.
Aktinik keratoz deri kanseri midir?
Aktinik keratoz, uzun süreli UV hasarına bağlı gelişen kaba-pullu bir keratinosit lezyonudur. Kanser öncüsü kabul edilir ve bulunduğu cilt alanı birikmiş güneş hasarını gösterir; ancak her aktinik keratoz skuamöz hücreli karsinoma dönüşmez. Hangi lezyonun ilerleyeceğini kesin öngörmek zor olduğundan kalınlaşan, ağrıyan, kanayan veya hızla büyüyen alanlar özellikle değerlendirilir.
Tek lezyonda kriyoterapi veya küretaj; çok sayıda ve alan kanserizasyonunda topikal tedaviler ya da fotodinamik tedavi gibi yöntemler seçilebilir. İnvaziv kanser şüphesinde önce biyopsi gerekir.
Deri öz muayenesi ve dermatoloji takibi
Ayda bir kez iyi ışıkta yüz, saçlı deri, kulak, gövde, koltuk altı, el-ayak, parmak araları, tırnaklar ve genital bölge dahil tüm cilt gözden geçirilebilir. Sırt ve saçlı deri için ayna veya bir yakından yardım alınabilir. Tarihli fotoğraf aynı lezyondaki gerçek değişimi fark etmeyi kolaylaştırır.
Herkes için tek bir yıllık kontrol kuralı yoktur. Daha önce deri kanseri, çok sayıda atipik ben, organ nakli, güçlü aile öyküsü veya yoğun UV hasarı bulunanlarda daha sık; düşük riskli kişilerde farklı aralıklar önerilebilir. Patoloji sonucu ve kişisel risk takip planını belirler.
Güneşten korunma ile risk nasıl azaltılır?
- Gölgeyi tercih edin; özellikle UV’nin yoğun olduğu saatlerde doğrudan güneşi sınırlayın.
- Sık dokulu giysi, geniş kenarlı şapka ve UV korumalı gözlük kullanın.
- Açıkta kalan alanlara geniş spektrumlu, suya dayanıklı SPF 30 veya üzeri koruyucu uygulayın.
- Yeterli miktarda sürün; dışarıda kalma, terleme, yüzme ve havluyla silinmeye göre yenileyin.
- Bebekleri doğrudan güneşten koruyun; yaşa uygun ürün için çocuk hekimine danışın.
- Solaryum ve yapay bronzlaşma cihazlarından kaçının.
Güneş koruyucu tek başına sınırsız güneşlenme izni vermez; gölge ve giysiyle birlikte kullanılmalıdır. D vitamini için kontrolsüz UV maruziyeti önerilmez.
Hangi lezyonlar gecikmeden değerlendirilmelidir?
Erken başvuru çoğu zaman daha küçük cerrahi, daha basit onarım ve daha iyi onkolojik sonuç olanağı sağlar. Şüpheli lezyonu koparmak veya üzerini sürekli kapatmak tanıyı geciktirebilir.
Deri kanseri hakkında sık sorulan sorular
Deri kanseri ağrı yapar mı?
Erken lezyonlar çoğu zaman ağrısızdır. Kaşıntı, hassasiyet veya ağrı olabilir; bunların olmaması kanseri dışlamaz.
Her iyileşmeyen yara kanser midir?
Hayır; enfeksiyon, travma ve inflamatuvar hastalıklar da yara yapabilir. Dört haftadan uzun süren veya tekrarlayan yara muayene edilmelidir.
Dermoskopi kanseri kesin gösterir mi?
Dermoskopi şüphe değerlendirmesini güçlendirir; kesin tanı gerektiğinde biyopsi ve patolojiyle konur.
Deri kanseri kan tahlilinde çıkar mı?
Erken deri kanserini gösteren rutin bir kan testi yoktur. Tanı deri muayenesi ve gerekirse biyopsiye dayanır.
Ben kanserse lazerle alınabilir mi?
Şüpheli pigmentli lezyon lazerle yok edilmemelidir; doku patolojiye gönderilemez. Uygun biyopsi yöntemi seçilmelidir.
Bazal hücreli kanser tehlikeli midir?
Uzak yayılımı nadirdir; ancak tedavisiz kalırsa çevre doku, sinir ve kemiğe ilerleyebilir. Erken tedavi gerekir.
Aktinik keratoz mutlaka kansere dönüşür mü?
Hayır. Her lezyon ilerlemez; hangi lezyonun ilerleyeceği öngörülemediğinden muayene ve uygun tedavi önerilir.
Koyu tenli kişilerde deri kanseri olmaz mı?
Olur. Risk genel olarak daha düşük olabilir fakat tanı daha geç konabilir; avuç, taban ve tırnak altı dahil tüm cilt izlenmelidir.
Güneş koruyucu deri kanserini tamamen önler mi?
Riski azaltmaya yardım eder fakat tam koruma sağlamaz. Gölge, giysi ve solaryumdan kaçınmayla birlikte kullanılmalıdır.
Deri kanseri tedaviden sonra tekrarlar mı?
Nüks aynı bölgede olabilir; ayrıca yeni bir deri kanseri gelişme riski artar. Patolojiye göre belirlenen takip sürdürülmelidir.
Tıbbi kaynaklar
Şüpheli deri lezyonunu ertelemeyin
Yeni, değişen, kanayan veya iyileşmeyen bir alan dermatolojik muayene ve dermoskopiyle değerlendirilir; gerektiğinde doğru biyopsi yöntemi planlanır.